Gendertransitie tweede fase: hormonale behandeling en sociale rolwisseling

De tweede fase in de gendertransitie is hormoonbehandeling en om zoveel als mogelijk te leven in de gewenste genderrol (sociale transitie).

Als na de diagnosefase besloten wordt tot verdere behandeling in Amsterdam UMC dan kunt u beginnen met de hormoonbehandeling. Als u al zelfstandig of elders bent gestart met de hormoonbehandeling, nemen wij deze over.

Ook start u met de sociale rolwisseling (transitie), als u dat niet al gedaan heeft. De buitenwereld gaat immers zien dat er van een genderbevestigende behandeling sprake is (bijvoorbeeld het krijgen van een lage stem en gezichtsbeharing of borsten).

Als u vruchtbaar wilt blijven moet dat bij voorkeur plaatsvinden voor de start van de hormoonbehandeling.

Het doel van de hormonale behandeling is uw lichaam zo veel als mogelijk aan te passen aan het gewenste gender. Dit is echter beperkt mogelijk. Lichamelijke veranderingen die tijdens de puberteit al zijn opgetreden, zijn vaak onomkeerbaar. Om die reden zullen bij geboorte toegewezen mannen een lage stem, relatief grove gelaatstrekken, gelaatsbeharing en brede schouders niet veranderen onder invloed van de hormoonbehandeling. Bij geboorte toegewezen vrouwen zullen de borsten door gebruik van hormonen niet verdwijnen, daarvoor is chirurgische correctie vaak noodzakelijk.

Contact met de psycholoog

Gedurende deze fase heeft u regelmatig contact met de psycholoog. Gebruikelijk is eens in de drie maanden, maar hoe vaak deze gesprekken plaatsvinden, bespreekt de psycholoog met u. Deze contacten zijn niet vrijblijvend.  De beslissing om tot gender-veranderende operaties over te gaan, kan vertraging oplopen, omdat de indicatie voor deze operaties mede op basis van de behandelcontacten met de psycholoog gesteld wordt.

Contact met de endocrinoloog

Gedurende de ‘hormonale’ fase wordt u ook regelmatig gezien door een arts die gespecialiseerd is in (geslachts)hormonen. Dit kan een endocrinoloog zijn, een gynaecoloog of een arts-assistent die onder supervisie van hen werkt. Deze contacten zijn bedoeld om de hormoonbehandeling te monitoren en uw gezondheid te bewaken. Bij de eerste afspraak wordt een lichamelijk onderzoek verricht waarbij gevraagd wordt uw bovenkleding uit te trekken. En er vindt bloedonderzoek plaats.

Op verschillende tijdpunten wordt bloedonderzoek herhaald om de hormonen en de effecten ervan op verschillende organen (bijvoorbeeld lever) te controleren. Deze contacten zijn belangrijk om de hormoonbehandelingen goed te monitoren. Herhaalrecepten worden pas uitgeschreven na evaluatie van effecten en eventuele bijwerkingen tijdens de controleafspraken.

Contact met andere disciplines

Tijdens de ‘hormonale fase’ wordt u ook naar andere specialisten, verbonden aan het genderteam, doorverwezen. Er is een verpleegkundig spreekuur waar een verpleegkundig consulent adviezen geeft over zaken als toediening van medicijnen. Ook kan verwezen worden naar een huidkliniek voor ontharing of naar een logopedist voor advies en oefening van stemgebruik.

Hormonale behandeling trans vrouwen

Voor de hormonale behandeling wordt gebruikgemaakt van het vrouwelijk hormoon oestradiol en  een onderdrukker van testosteron (Decapeptyl® of Pamorelin®).

Informatievideo’s van het genderteam over testosteron-onderdrukkers

Algemene informatievideo over testosteron-onderdrukkers

Deze ingesloten video kan niet worden getoond vanwege uw cookie instellingen. Pas uw instellingen aan op de privacypagina, of bekijk de video op YouTube.

Instructievideo voor toediening van Decapeptyl®

Deze ingesloten video kan niet worden getoond vanwege uw cookie instellingen. Pas uw instellingen aan op de privacypagina, of bekijk de video op YouTube.

Instructievideo voor toediening van Pamorelin®.

Deze ingesloten video kan niet worden getoond vanwege uw cookie instellingen. Pas uw instellingen aan op de privacypagina, of bekijk de video op YouTube.

Effecten

Toediening van oestradiol in combinatie met  een testosteron-onderdrukker heeft als doel uw lichaam zoveel mogelijk te vervrouwelijken. Het effect wisselt per persoon en is vooral afhankelijk van genetische aanleg en in mindere mate van de hoeveelheid of type oestradiol. De belangrijkste effecten leest u hieronder.

Borstvorming

Oestradiol stimuleert de borstvorming. In eerste instantie zal dit leiden tot gevoelige en zelfs pijnlijke borsten en kan klierweefsel onder de tepel worden gevoeld. In de loop van maanden tot ongeveer twee jaar zullen de borsten hun uiteindelijke grootte krijgen. De mate van borstvorming is sterk afhankelijk van de genetische aanleg en veel minder van het type of de dosis van de hormonen. Uit onderzoek blijkt dat de borstontwikkeling vaak relatief gering is.

Beharing neemt af

De beharing op het gehele lichaam neemt langzaam af. Toch verdwijnt met alleen hormonen de mannelijke beharing niet volledig. Aanvullende behandelingen zoals scheren, harsen of laserbehandelingen zijn noodzakelijk. Het effect op de beharing merkt u soms pas na jaren. Huid en haar kunnen droger worden omdat de talgafscheiding van de huid afhankelijk is van testosteron.

Lichaamsbouw en gewicht

Het onderhuids vet neemt toe en de vetverdeling verandert, met relatief meer vet rond de heupen en minder vet op de buik. Daarnaast neemt de spiermassa iets af en worden onderhuidse bloedvaten minder goed zichtbaar. Het skelet, dat de typische mannelijke bouw veroorzaakt (brede schouders), verandert in de regel niet. De lichaamslengte verandert ook niet, het lichaamsgewicht neemt meestal iets toe, vooral bij mensen die aanleg hebben zwaarder te worden.

Libido en seksualiteit

Het libido (zin in seks) staat onder invloed van testosteron en neemt door de behandeling sterk af. De mogelijkheid erecties te krijgen en tot een orgasme te komen neemt af. Deze effecten zijn al in de eerste weken van de behandeling merkbaar.

Verkleining van de zaadballen

De zaadballen (de bron van het testosteron bij de man) worden gedurende de behandeling kleiner.

Vruchtbaarheid

De vruchtbaarheid, de productie van zaadcellen, neemt al in de eerste maanden van de behandeling af. Toch wordt bij eventueel seksueel contact met vrouwen betrouwbare anticonceptie geadviseerd.

Stem

Uw stem verandert niet en blijft dus laag. Met behulp van logopedie kunt u uw stem anders leren gebruiken, waardoor die minder zwaar klinkt. Meer informatie over een verwijzing naar logopedie. Bij onvoldoende resultaat zijn er stemverhogende ingrepen mogelijk.

Mogelijke bijwerkingen

Hoewel er relatief nog weinig onderzoek is gedaan naar de gevolgen van hormoonbehandeling bij  trans vrouwen wordt algemeen aangenomen dat de behandeling veilig is. Wel is het risico op sommige aandoeningen mogelijk licht verhoogd, zoals leverstoornissen, hart- en vaatziekten en trombose en/of longembolieën. Het risico op trombose en/of longembolieën is waarschijnlijk wat groter bij het gebruik van oestradioltabletten in vergelijking met de oestradiolpleisters.

Hormonale behandeling trans mannen

Voor de hormonale behandeling wordt gebruikgemaakt van het mannelijk hormoon testosteron. Toediening van testosteron heeft vermannelijking van het lichaam tot gevolg. Het effect wisselt per persoon en is vooral afhankelijk van genetische aanleg en in mindere mate van de testosterondosis. De belangrijkste effecten leest u hieronder.

Beharing

De beharing op uw gehele lichaam wordt duidelijker zichtbaar en neemt toe op plaatsen zoals de borst, de onderbuik en het gelaat. De effecten worden pas goed merkbaar na maandenlang gebruik van testosteron en soms pas na jaren. Testosteron is ook verantwoordelijk voor het ontstaan van mannelijke kaalheid. Of en hoe snel dit optreedt, is een kwestie van genetische aanleg. Huid en haar kunnen vetter worden omdat de talgafscheiding van de huid gestimuleerd wordt door testosteron. Bij mensen die hiervoor gevoelig zijn, kan dit leiden tot acne (jeugdpuistjes). Dit gaat uiteindelijk vanzelf weer over, maar kan soms jaren aanhouden. Een consult bij de dermatoloog behoort tot de opties, maar meestal kunt u hiervoor terecht bij uw huisarts.

Lichaamsbouw en gewicht

Het onderhuids vet neemt af en de spiermassa neemt toe. Onderhuidse bloedvaten worden vaak beter zichtbaar. Uw lichaamslengte en de omvang van uw borsten veranderen niet. Uw lichaamsgewicht kan iets toenemen.

Stem

De stem verzwaart vaak na enkele maanden gebruik van testosteron. Is uw stem eenmaal verzwaard, dan zal dat altijd zo blijven, ook na het staken van testosterongebruik.

Seksualiteit

De intensiteit en de frequentie van het seksuele verlangen (zin in seks) staat onder invloed van testosteron en wordt door testosterontoediening gestimuleerd. Dit effect is al in de eerste weken van de behandeling merkbaar.

Testosteron moet niet gezien worden als anticonceptiemiddel. Aanvullende anticonceptie wordt geadviseerd.

Vergroting van de clitoris

De clitoris neemt in grootte toe onder invloed van testosteron. Bij een geslachtsaanpassende operatie kan hiervan gebruik worden gemaakt om een penis te construeren.

Menstruatie

De menstruatie wordt door het gebruik van testosteron verstoord. De menstruatie wordt onregelmatig, de tijd tussen de menstruaties neemt toe, de hoeveelheid bloedverlies neemt af. Uiteindelijk, na maandenlang testosterongebruik, verdwijnt de menstruatie in veel gevallen helemaal.

Mogelijke bijwerkingen

Hoewel er relatief nog weinig onderzoek is gedaan naar de gevolgen van hormoonbehandeling bij trans mannen wordt algemeen aangenomen dat de behandeling veilig is. Wel is het risico op sommige aandoeningen mogelijk licht verhoogd: polycytemie (abnormale toename van het aantal rode bloedcellen in het bloed), kaalheid, slaapapneu, leverfunctiestoornissen, verhoogd cholesterol en hart- en vaatziekten. Mogelijk zou het gebruik van testosteron (en dan vooral Sustanon) ook kunnen zorgen voor gedragsproblemen bij onderliggende psychiatrische aandoeningen.